مزایا و معایب استفاده از نرم افزارهای خارجی در آیینه حقوق ملی و بین المللی

نرم افزارهای تجاری از جمله محصولات فکری هستند که اهمیت بسزایی در توسعه دانش و فناوری از طریق تسهیل و تسریع  اجرا بر عهده دارند. به عنوان مثال، پیچیده ترین معادلات فنی را می توان به کمک این نرم افزارها در زمان بسیار کوتاهی به نتیجه دقیق رساند. طرح های صنعتی پیچیده را انجام و تحلیل های لازم را در حوزه های مختلف علمی صورت داد. با چند کلید واژه هزاران و بلکه میلیون ها منبع علمی را جستجو و مطالب خود را در منابع مختلف رصد کرد. هر یک از این امکانات تنها با یک نرم افزار به ظاهر ساده که در عقبه آن تلاش های فنی و برنامه نویسی ها طولانی و هزینه بر خفته است، حاصل می شود. تولید کنندگان این نرم افزارها نیز عمدتا با هدف تجاری به تولید و عرضه آنها مبادرت می ورزند. حال اگر حمایت های قانونی لازم از دستاوردهای فکری آنها نشود، بدیهی است که به اهداف خود نخواهند رسید. به عنوان مثال، یک نرم افزار آفیس توسط شرکت معروف مایکروسافت تولید و به قیمت 200 دلار در بازار آمریکا عرضه می شود که به سهم خود در افزایش صادرات خارجی آمریکا نیز نقش قابل توجهی ایفا می کند. اگر این نرم افزار در دیگر کشورها کپی برداری شود و به قیمت های نازلی به فروش رسد، روشن است که انتظار سود تجاری شرکت مایکروسافت از صرف وقت و هزینه برای تولید و تکثیر این نرم افزار به وقوع نخواهد پیوست و حتی ممکن است هزینه های صرف شده را نیز نتواند بازدریافت کند. به همین دلیل است که حمایت از نرم افزارهای تجاری در عرصه بین المللی و نیز قوانین داخلی کشورها یک ضرورت است. آنچه در این مقال به آن پرداخت می شود تحلیل نحوه حمایت حقوقی از نرم افزارهای تجاری است. در این راستا، ابتدا به این سوال پاسخ داده می شود که آیا یک نرم افزار مصداقی از مالکیت صنعتی است یا مالکیت ادبی و هنری؛ چرا که هر دسته از مالکیت ها دارای قواعد حقوقی خاص خود است و آثار حقوقی خاص خود را نیز دارد که بدان ها اشاره خواهد شد. پس از بررسی این سوال در اسناد بین المللی که عمدتا شامل تریپس مصوب 1996، معاهده پاریس مصوب 1883و کنوانسیون برن مصوب 1886خواهد بود، به بررسی موضوع در حقوق ایران خواهیم پرداخت. پس از بررسی تطبیقی قوانین داخلی و بین المللی، به این سوال پاسخ داده خواهد شد که چرا نقض حقوق مالکیت فکری نرم افزارهای خارجی در داخل کشور قابل تعقیب نیست. در نهایت از دیدگاه سیاست گذاری حقوقی به تحلیل این سوال خواهیم پرداخت که آیا دیدگاه فعلی قوانین ایران در خصوص نرم افزارها، که البته قابل تسری به مصادیق مشابه مالکیت های فکری هم هست، در مجموع منافع داخلی را اعم از منافع مالی و اعتبار و حسن اشتهار در سطح جهانی، به خوبی تامین می کند یا خیر.   

 

 

مفهوم نرم افزار

مخاطب این سطور قطعا واژه نرم افزار را به کررات شنیده، قالب آن را دیده و حتی نصب و استفاده کرده است. حتی می توان تعریف عرفی نیز از اینکه «نرم افزار» چیست، ارایه کرد: نرم افزار مجموعه ای از داده های رایانه ای در قالب حامل فیزیکی، مانند CD یا DVD، است یا به صورت الکترونیکی (آنلاین) در دسترس است که با نصب در فضای رایانه، عملیات خاصی را انجام می دهد.

دیدگاه قانونگذار نیز به این تعریف عرفی نزدیک است. در ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای مصوب ۱۳۸۳ آمده است:

نرم ‌افزار عبارت است از مجموعه برنامه ‌هاي رايانه ‌اي‌، رويه ‌ها، دستورالعمل ها و مستندات مربوط به ‌آنها و نيز اطلاعات مربوط به عمليات يك سيستم رايانه ‌اي كه داراي كاربري مشخص بوده و بر روي يكي از حامل هاي ‌رايانه ‌اي ضبط شده باشد.

حتی اگر اثر نرم افزاری، محصول نرم افزار باشد آن نیز به مانند یک نرم افزار مستقل مورد حمایت است. تبصره ۱ ماده ۲ فوق می افزاید:

آثار و محصولات نرم ‌افزاری نوشتاری‌، صوتی و تصویری که با کمک نرم ‌افزار پردازش شده و به صورت ‌یک پدیده مستقل تهیه و ارائه شود نیز مشمول این آیین ‌نامه خواهد بود.

باید توجه کرد که نرم افزار در معنی علمی خود تنها شامل برنامه های کامپیوتری که نوعا با آنها آشنا هستیم نیست، بلکه هر سیستم عامل یا برنامه عملیاتی و داده ای که در محصولات مختلف دارای پردازنده، استفاده می شود، یک نرم افزار است. یکی از این محصولات، رایانه های شخصی است، مثال های دیگر عبارتند از سیستم های الکترونیکی هواپیما، سیستم های هدایت قطارها، روبات های صنعتی، تجیهزات پزشکی الکترونیکی، سیستم های هدایت کننده ماهواره ها، دوربین های الکترونیکی و حتی اسباب بازی های ساده کودکان؛ که در همه آنها از نرم افزار استفاده می شود. با این حال، در این بررسی نرم افزار به معنی عرفی آنها مورد نظر است که یافته های حاصل به اقسام دیگر نیز قابل تسری است. 

 

 

جزییات بیشتر در این نشست علمی ارایه می شود:

 

 

 

 

 

 

 

 
تعداد بازدید :  866         تاریخ انتشار مطلب : شنبه 20 تير 1394   |  Saturday 11 July 2015
   ارسال نظر
نام و نام خانوادگی  *
ایمیل
نظر  *
   
  تماس با ما  
عضویت در خبرنامه
 

تهران، خيابان آزادي، خيابان شهيد حبيب‏ اللهي، خيابان قاسمي، كوچه شهيد تيموري، بن بست گوهر، پلاك 2، واحد 6
021-66065139
021-66065140
info@ristip.com

نظرسنجی
 
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به پژوهشکده سیاست گذاری علم و فناوری و صنعت دانشگاه صنعتی شریف می باشد .
طراحی سایت : ایران طراح