کرونا و اقتصاد ایران

نویسنده: حامد قدوسی

در کنار نگرانی‌های جدی و درجه اولی که در مورد اثر اپیدمی محتمل کرونا روی سلامت شهروندان هست، یک نگرانی بعدی هم در مورد تاثیر این بحران روی اقتصاد کشور و معیشت هم‌وطنان ما و راه‌های حداقل کردن تاثیر منفی اقتصادی ماجرا است، آن‌هم در شرایطی که بخش بزرگی از مردم به دلایل مختلف – از تحریم‌های ظالمانه گرفته تا سیاست‌های غلط – تحت فشارهای اقتصادی و معیشتی شدید هستند. ان‌شاا… که کرونا درست مدیریت می‌شود و با کم‌ترین خسارات ممکن خاموش می‌شود ولی اگر احیانا شیوع این بیماری چند هفته‌ای یا خدای نکرده چند ماه طول کشید چه اتفاقات اقتصادی ممکن است رخ بدهد؟

برای نقطه شروع این پست آقای پدرام سلطانی را ببینید.
https://t.me/pedram_soltani/203

برای داشتن یک چارچوب تحلیلی منسجم و علمی برای تحلیل بخشی و تجمیعی ماجرا، جنبه‌های زیادی هست که می‌شود به بحث آقای سلطانی اضافه کرد. اول این‌که باید اثرات مستقیم کرونا (مثل هزینه‌های بهداشتی) را از اثرات غیرمستقیم (مثل تاثیر روی عرضه نیروی کار و کاهش تقاضا) را از هم تفکیک کرد. ضمن این‌که باید اثر روی اقتصاد داخلی را از تاثیر روی بازارهای بین‌المللی جدا کرد.

علی‌الحساب یک زاویه را برجسته می‌کنیم: در اقتصاد خیلی مهم است که بدانیم که آیا اثر یک «شوک گذرا» قابل مدیریت کردن از طریق جا به جا کردن برنامه بهینه تولید هست یا نه. مثلا کارخانه‌ای را تصور کنید که با ظرفیت کامل و در تمام ۲۴ ساعت روزهای هفته کار می‌کند. در این حالت، هر ساعت قطع برق کارخانه باعث خسارتی می‌شود که قابل جبران نیست چون قیود تولید در بقیه ساعت‌ها فعال هستند. در مقابل شرکتی را تصور کنید که روزانه هشت ساعت برای تولید یک نرم‌افزار فعالیت می‌کند. اگر احیانا یک روز کاری به خاطر برف تعطیل شود، اثر آن از طریق سرشکن کردن روی روزهای دیگر و چند ساعت اضافه کاری قابل جذب است.

همین چارچوب را به اقتصاد کلان تعمیم بدهید. اگر در سطح کلان اکثر بنگاه‌ها زیر ظرفیت کامل فعالیت می‌کنند و قیود تولید عمدتا از محدودیت‌هایی مثل واردات مواد اولیه یا تامین مالی ناشی می‌شوند، کل اقتصاد این امکان را دارد که موقتا سطح تولید خود را پایین بیاورد و در دوره‌های بعدی سطح تولید را بالاتر ببرد چون برای بالا بردن موقت سطح تولید در دوره‌های بعدی ظرفیت بلااستفاده و خالی دارد. طبعا درجه این هموارسازی در بخش‌های مختلف اقتصاد متفاوت است. مثلا اگر کشت کشاورزی یک فصل تعطیل شود، عملا در دوره بعدی قابل جبران نیست و تولید آن فصل از دست رفته است. در حالی که اگر تقاضای توریسم یا درمان یا آموزش یا تعمیر خودرو و امثال آن برای چند ماه کم شود، هم‌چنان ممکن است که این تقاضا موقتا به «تعویق» افتاده باشد و در دوره‌های بعدی به تدریج برگردد و در نتیجه کل تقاضای طول یک سال برای این بخش‌های تغییر چندانی نکند.

این مقدمه‌ای بر بحث بود و اگر عمری باقی بود ادامه می‌دهیم. البته امید اصلی این است که کرونا زودتر مهار شود و نیاز به ادامه بحث نباشد.

دیدگاه بگذارید

  Subscribe  
اشاره به موضوع