پاندمی‌های تاریخ‌ساز

نویسنده : شادی آذری

بیماری‌های عالم‌گیر چه تاثیری بر زندگی بشرداشته‌اند؟

دنیای‌اقتصاد : بیماری‌های همه‌گیر سابقه‌ای به قدمت تاریخ بشر دارند و در بسیاری از مواقع سرنوشت بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بشر را دستخوش تغییر کرده‌اند، چه جنگ‌ها که مسیرشان با بیماری‌هایی نظیر طاعون، وبا و… تغییر کرد و چه انسان‌هایی که زندگی خود را بر اثر این بیماری‌ها از دست دادند. نشریه آمریکایی نیویورکر در گزارشی مفصل به بررسی سیر تاریخی بیماری‌های همه‌گیر و رد پای آن بر تحولات تاریخ بشر پرداخته است. در این گزارش چنین می‌خوانیم:

آنچه اغلب به‌عنوان اولین بیماری همه‌گیر از آن یاد می‌شود، در سال ۵۴۱ میلادی در شهر پلوسیوم، در نزدیکی بندر سعید امروزی، در شمال‌شرقی کشور مصر آغاز شد. به گفته پروکوپیوس، مورخ آن زمان، «بیماری» از غرب به سمت اسکندریه و از شرق به سمت فلسطین گسترش یافت. به‌نظر وی، این بیماری تقریبا آگاهانه حرکت می‌کرد، «گویی از ترس اینکه مبادا نقطه‌ای از کره زمین از گزند آن در امان بماند.»

نخستین علامت این بیماری، تب بود. به گفته پروکوپیوس، در ابتدا تب آن‌قدر خفیف بود که «هیچ‌گونه خطری» احساس نمی‌شد. اما طی چند روز، در مبتلایان طاعون خیارکی – برآمدگی‌هایی در کشاله ران و زیر بغل فرد مبتلا ایجاد می‌شد. درد در آن نقاط وحشتناک بود؛ برخی از افراد به اغما می‌رفتند و برخی دیگر شروع می‌کردند به هذیان گفتن. بسیاری از مبتلایان دچار استفراغ خونی می‌شدند. پروکوپیوس خاطرنشان کرده است: افرادی که در کنار بیمار حضور داشتند «در حالت خستگی دائمی قرار داشتند.» «به همین دلیل همه نسبت به آنها احساس ترحم می‌کردند» برای اینکه هیچ‌کس نمی‌توانست پیش‌بینی کند چه کسی می‌میرد و چه کسی جان سالم به‌در خواهد برد.

در اوایل سال ۵۴۲ میلادی، طاعون امپراتوری روم شرقی و به‌ویژه پایتخت آن قسطنطنیه را درگیر کرد. در آن زمان امپراتوری روم‌شرقی توسط امپراتور ژوستینین حکمرانی می‌شد. امروزه ژوستینین را «یکی از بزرگ‌ترین دولتمردانی می‌شناسند که تا به حال زندگی کرده است.» یکی دیگر از مورخان دوران سلطنت ژوستینین را این‌گونه توصیف می‌کند: او تقریبا چهل سال حکومت کرد، «حکومتی که در تاریخ روم بی‌نظیر بود.» در طول پانزده سال قبل از اینکه قسطنطنیه درگیر بیماری طاعون شود، ژوستینین قانون روم را تدوین کرد، با ایرانیان صلح برقرار کرد، اداره امور مالی امپراتوری شرقی را مورد بازنگری قرار داد و کلیسای ایا صوفیه به دستور وی بنا شد.

به گفته پروکوپیوس، با شیوع طاعون ژوستینین دستور داد اجساد افراد فقیر و بی‌بضاعت به خاک سپرده شوند. گرچه به‌دلیل شمار زیاد تلفات خاکسپاری‌ها کاری طاقت‌فرسا بود. جان اِفِسُس یکی دیگر از مورخان هم‌عصر ژوستینین نوشته است که «هیچ‌کس اجازه نداشت بدون برچسبی که نامش روی آن نوشته و روی لباسش وصل شده باشد، از خانه خارج شود تا درصورتی‌که ناگهان براثر طاعون درگذشت، قابل شناسایی باشد.» به‌دلیل آمار بالای فوت دیگر قادر به دفن همه اجساد نبودند و سرانجام اجساد فقط در استحکامات حاشیه شهر ریخته می‌شدند.

تاریخ انتشار اولیه: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۹
تاریخ رصد: ۵ مرداد ۱۳۹۹

 

دیدگاه بگذارید

  Subscribe  
اشاره به موضوع