معیارهایی برای مقایسه و دسته‌بندی مدل‌های پایش و ارزیابی نظام‌های علم، فناوری و نوآوری

علی ملکی ۱,نجم‌الدین یزدی ۲

استادیار پژهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت، دانشگاه صنعتی شریف؛ a.maleki@sharif.edu۱
داشنجوی دکتری سیاست‌گذاری علم و فناوری دانشگاه علم و صنعت ایران، پژوهشگر پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت، دانشگاه صنعتی شریف؛۲

چکیده

در جهان امروز، که اقتصاد دانش‌بنیان در رفاه و رونق ملل و دستیابی به توسعه اقتصادی پایدار سهمی اساسی دارد، تقاضا برای ارزیابی وضعیت علم، فناوری و نوآوری در کشورها رو به افزایش است. پایش و ارزیابی علم و فناوری در سطح ملی با مبحث شاخص‌های علم و فناوری و نوآوری و مدل مفهومی، که شاخص‌ها بر روی آن سوار می‌شوند، درهم آمیخته است. این پژوهش در پی کمک به سیاست‌گذار در طراحی مدل‌های ملی از طریق مقایسه، دسته‌بندی، الگوبرداری و استفاده روش‌مند از انبوهی از مدل‌های متنوع ارزیابی نظام علم، فناوری و نوآوری است که سازمان‌های بین‌المللی و کشورها آن‌ها را به شکلی گسسته از هم توسعه داده‌اند.

برای این منظور شش معیار برای دسته‌بندی و مقایسه این مدل‌ها پیشنهاد شده‌اند که عبارت‌اند از پوشش (جامعیت)، پیاده‌سازی، سادگی، مقایسه‌پذیری، اهداف، و کارکردها (چارچوب سیسکاف) این معیارها مبتنی بر مرور ۲۲ مدل مطرح جهانی در قالب پروژه پژوهشی رصد وضعیت علم و فناوری ایران (طی سال‌های ۱۳۹۳-۱۳۹۵) توسعه یافته‌اند. جانمایی تصویری این مدل‌ها برحسب چهار شاخص اول، منجر به طراحی دستگاه مختصات با چهار ربع و شانزده زیر ربع شده است. برای معیارهای اهداف و کارکرد، به ترتیب ۷ و ۸ حالت خطی تعریف شده است.

مشخصات مقاله

فصلنامه علمی- ترویجی

سیاست‌نامه علم و فناوری

دوره ۵، شماره ۱، بهار ۱۳۹۴