صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی

/, حکمرانی عصر دیجیتال/صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی

موضوع کودک و نوجوان، از جمله مهمترین محورهای مسئولیت اجتماعی رگولاتورهای فضای مجازی در سراسر جهان و بالأخص کشورهای توسعه یافته است. پژوهشگران حوزه ارتباطات بر این باورند که برخی مسائل نظیر تبلیغات سیاسی، اخبار جعلی، صیانت از کودکان و محتوای مضر هستند که نظام های رسانه ای (در معنای عام)، صرف نظر از ویژگی های منحصر به فرد سیاسی، اجتماعی و انگاره های فرهنگی کشورهای مختلف، ناچارند درباره آن تصمیم گیری کنند و برای جلوگیری از خدشه دار شدن منافع عمومی شهروندان در این حوزه ها برنامه داشته باشند. تصادفی نیست که تا پیش از جریمه سنگین ۵ میلیارد دلاری شبکه اشتراک-گذاری ویدئو یوتیوب به واسطه تخلف در صیانت از داده های شخصی کاربران، بیشترین میزان شکایات مردمی و سنگین ترین احکام قضایی صادر شده در فضای مجازی، متعلق به موضوع صیانت از کودکان بوده است. با این همه، علیرغم وجود اشتراک در اصل موضوع اهمیت صیانت از کودکان در فضای مجازی، کشورها بر اساس اهداف اقتصادی، مواضع سیاسی و برنامه های کلان ملی خود در مواجهه با فضای مجازی به طور کلی و چالش های محتوایی آن به طور خاص (که موضوع کودکان نیز در این چارچوب قرار می گیرد) رویکردهای متفاوتی در پیش می گیرند. شاید بتوان گفت وجه متمایزکننده فناوری در دوران پیشادیجیتال نسبت به عصر دیجیتال این است که در آن دوران تصمیم نظام های سیاسی مبنی بر به کارگیری یا تأسیس یک تکنولوژی، کمابیش تعیین کننده قطعی سرنوشت آن تکنولوژی در کشور می شد. در حالی که در عصر دیجیتال، ارتباط میان تصمیمات نظام حکمرانی و وضعیت یک تکنولوژی، در دیالکتیک دائمی قرار دارد؛ چرا که اینترنت و فناوری بلاک چین، ساختارهای یک بعدی نیستند و ابعاد مختلف مناسبات قدرت و کنترل در عصر دیجیتال به طور پیوسته در حال پویایی و تکامل است.

به همین ترتیب، در مواجهه با چالش های محتوایی فضای مجازی از قبیل: خشونت، محتوای مضر، اخبار جعلی، حمایت از اقلیت ها، صیانت از کودکان و … نیز می توان الگوهای متفاوتی مشاهده کرد که به اقتضای مسائل داخلی کشورها و بنیان های هنجاری نظام های سیاسی به وجود آمده اند. در حالت کلی، برچسب زنی محتوا، تمایزبخشی، رده بندی سنی، کنترل والدین، مسئولیت سردبیری مضاعف، آگاه سازی هوشمند و … بخشی از پرطرفدارترین سیاست های بین المللی اعمال شده در زمینه صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی را تشکیل می دهد. همچنین، محدودیت پخش تبلیغات تجاری در حین پخش ویدئوهای ویژه کودکان در پلت فرم های برخط اشتراک ویدئو در ایالات متحده، از جدیدترین تحولات جهانی این حوزه به شمار می رود.

در این پژوهش برآنیم تا ضمن مرور چند تجربه موفق جهانی ایجاد زنجیره ارزش دوست دار کودک و نوجوان بر بستر فضای مجازی، به ارائه الگوی سیاستی زمینه مند معطوف به اقتضائات کشور در این زمینه مبادرت کنیم. الگوی مذکور به جای اتکای صرف بر تولید مقررات و اسناد حقوقی، تلاش می کند رویکردی متناسب با ماهیت فناوری های نوظهور اتخاذ کرده و اقدامات فعالانه مبتنی بر ظرفیت های نظام حکمرانی کشور را جایگزین پاسخ های سیاستی منفعلانه و پسینی نماید.

کارفرما: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی
سال پروژه: ۱۳۹۸