درون‌زایی پویا و برون‌نگری هوشمند کلید جهش تولید در «عصر فرانفت» – بخش دوم

نویسنده: روح‌الله سبزی

بررسی رهیافت‌های کلی تولید در تاریخ اقتصاد ایران

ویژگی اصلی دوره پیشانفت برقراری ارتباط مجدد با کشورهای پیشرفته غربی، مقهور شدن حاکمان ایران در مقابل پیشرفت‌های دول اروپایی و غربی (چه درنتیجه شکست در جنگ و چه بازدید شاه از ممالک فرنگی)، تغییر الگوی کشت از معیشتی به تجاری، واگذاری امتیازات گوناگون بهره‌برداری انحصاری از منابع طبیعی و تجاری ایران به این کشورها، احداث اولین بانک‌های اروپایی در ایران و استقراض‌های مکرر شاهان قاجار از این بانک‌هاست.

در ادامه بخش اول
درون‌زایی ایستا و برون‌نگری غیرهوشمندانه (از ۱۰۰۹ تا ۱۲۴۲ شمسی)
با تمام تلاشی که شاه‌عباس اول برای ایجاد یک تحول اساسی در نظام اقتصادی و سیاسی ایران نمود و برخی مورخین غربی از آن به‌عنوان «تحول عظیم» یادکرده‌اند (۲۲) وی فرصت نیافت این نظام را تکمیل و تثبیت نماید و با مرگ وی در سال ۱۶۲۹ میلادی اصلاحات اقتصادی نیمه‌تمام ماند (۲۳). رویکرد درون‌زایی پویا که میراث شاه‌عباس محسوب می‌شد تا چندین نسل بار تأمین هزینه‌های کشورداری شاهان صفوی را کشید امّا غیرهوشمندانه عمل کردن جانشینان سلطان بزرگ صفوی در عرصه برون‌نگری باعث شد تا ایران رفته‌رفته در رقابت با ممالک پیشرو دنیای آن زمان عقب بماند و پویایی تولید و شکوفایی اقتصادی نیز به‌تدریج از دست برود. «شکاف تکنولوژیکی» (۲۴) بین ایران و اروپا که شاه‌عباس به دنبال ترمیم آن بود با مرگ او بار دیگر تعمیق گردید و درنتیجه کالاهای صنعتی و فرآوری شده ایران قدرت رقابت خود با محصولات مشابه خارجی را ازدست‌داده و خام فروشی افزایش یافت. عامل دیگری که بر کاهش تولید و تجارت مؤثر بود کاهش امنیت شبکه راه‌ها بخصوص راه‌های تجاری بود. به‌گونه‌ای که علاوه بر راهزنان برخی راهدارانی نیز که مسئول برقراری امنیت بودند به عامل ناامنی و ایجاد نارضایتی برای تجار خارجی تبدیل شدند (۲۵).

تاریخ انتشار اولیه: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹
تاریخ رصد: ۱۶ شهریور ۱۳۹۹

 

دیدگاه بگذارید

  Subscribe  
اشاره به موضوع