از سری گزارش های پروژه های پژوهشکده سیاستگذاری علم، فناوری و صنعت دانشگاه صنعتی شریف:

Report Series of the Projects by Research Institute of Science, Technology and Industry Policy (RISTP):

تحلیل وضعیت دانشگاه صنعتی شریف در رتبه‌بندی‌های تایمز، شانگهای، کیو-اس و لیدن ۲۰۱۷-۲۰۱۶

Analysis the Situate of Sharif University of Technology in the Times, Shanghai, QS and Leiden Rankings 2017-2016

رتبه هر دانشگاه در هر یک از نظام های رتبه بندی جهانی تا حد زیادی نشان دهنده عملکرد آن دانشگاه در مقایسه با سایر دانشگاه هاست؛ البته موضوع به همین سادگی نیست!؟ چرا که هر نظام رتبه بندی معمولا بر روی معیار و یا دسته ای از معیارهای مشخص تمرکز می کند که ممکن است اصلا توجه به آن معیار در دستور کار فعلی دانشگاه ها خصوصا دانشگاه های ایرانی نباشد. از طرف دیگر پیش از اعتنا به رتبه یک دانشگاه باید به روش شناسی آن رتبه بندی در ارائه رتبه دانشگاه توجه کنیم؛ این امر برای بررسی رتبه دانشگاه های ایرانی که معمولا اطلاعات آنها به صورت کامل و صحیح جمع آوری نمی شود، بسیار حائز اهمیت است.

کارفرما:

معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه صنعتی شریف

خلاصه پروژه:

در این گزارش تحلیلی وضعیت و روند دانشگاه صنعتی شریف و چند دانشگاه منتخب داخلی به تفکیک در چهار رتبه بندی تایمز، کیو-اس، شانگهای (مشتمل بر شانگهای مهندسی) و لیدن بررسی می گردند (چهار بخش اصلی). هر بخش شامل خلاصه مدیریتی (شریف در یک نگاه)، بحث پیرامون ماهیت و روش شناسی و شاخص های رتبه بندی و نقاط قوت و ضعف آنها، تحلیل وضعیت و روند رتبه کلی دانشگاه های داخلی منتخب و نیز امتیازها و رتبه های آنها به تفکیک شاخص های رتبه بندی، و در نهایت نتیجه گیری و پیشنهادهایی سیاستی و اجرایی برای بهبود وضعیت دانشگاه است. در بخش پنجم (جمعبندی)، ابتدا رتبه کلی دانشگاه در چهار رتبه بندی مذکور جمع بندی شده و نمایی کلی از آن ارائه می گردد. در ادامه در تحلیلی نوآورانه، مجموع شاخص های رتبه بندی ها در قالب سه بُعد ماموریتی آموزش، پژوهش و ارتباط با صنعت، دو بُعد پشتیبان همکاری های علمی و وجهه بین المللی دسته بندی مجدد می شوند تا بتوان نمایی کارکردی، کلان و سازگار از وضعیت دانشگاه ارائه داد. در هر بُعد، تلاش شده تا شواهد از رتبه بندی های مختلف کنار هم قرار گیرند و ضمن تببین تناقضات ظاهری، تصویری سازگار از وضعیت و روند دانشگاه ارائه شود.

یافته‌ها

شاخصهای این چهار رتبه بندی مطرح را میتوان در قالب سه بُعد ماموریتی دانشگاه شامل آموزش، پژوهش و ارتباط با صنعت، و دو بُعد پشتیبان شامل همکاریهای علمی و وجهه بین المللی دسته بندی نمود.
در بُعد آموزش، دانشگاه بر حسب شاخصهای آموزشی رتبه بندی های بین المللی وضعیت برتر و مناسبی در داخل دارد. اما باید توجه داشت که به اذعان رتبه بندی های بین المللی و نیز اندیشمندان این حوزه، شاخص آموزش هنوز در رتبه بندی ها کمتر قابل اعتماد است، و دلیل اصلی آن نبود آمار یکپارچه و قابل اتکاء و استفاده قابل توجه از نظرسنجی ها است. با این وجود به نظر می رسد می توان برای بهبود عملکردهای آموزشی و افزایش شهرت آ کادمیک دانشگاه صنعتی شریف، سیاست های ارزیابی آموزش تأثیرگذاری را پیشنهاد داد. همچنین با توجه به نتایج در بُعد پژوهش مبنی بر نیاز به توسعه حوزه های میان رشته ای و فرا رشته ای، ایجاد ساختاری چابک جهت میان رشته ای شدن آموزش دانشگاه ضروری می نماید. توجه شود که حوزه های میان رشته ای ارتباط تنگاتنگی نیز با صنعت (دیگر بُعد ماموریتی دانشگاه) خواهند داشت.
در بُعد پژوهش، به نظر می رسد، دانشگاه به طور نسبی در مقایسه با سایر دانشگاه های برتر کشور روند پژوهشی مناسبی ندارد. این وضعیت برای کیفیت مقالات در کل (همانند سرانه ارجاعات نرمال یا متوسط ارجاعات نرمال) قابل قبول تر است (عمدتاً جایگاه سوم داخلی)، اما برای مقالات با کیفیت برتر (همانند مقالات ۱ % برتر، ۱۰ % برتر، ۵۰ % برتر و پژوهشگران پراستناد) نامناسبتر است (عمدتاً جایگاه سوم تا ششم از میان شش دانشگاه منتخب داخلی) . به عنوان مثال، دانشگاه شش سال قبل در تعداد و درصد مقالات ۱ % برتر حائز جایگاه اول داخلی بوده است اما اکنون به جایگاه ششم داخلی رسیده است (مطابق با رتبه بندی لیدن). دانشگاه در هر سه شاخص کیفیت برتر مقالات لیدن منفی ترین روند را داشته است. این نتیجه گیری برای هر دو حالت شاخص های مستقل و وابسته به سایز دانشگاه برقرار است. همچنین افت جایگاه داخلی با اعمال فرایند نرمال سازی رشته ای نشانگر آن است که دانشگاه نتوانسته است هماهنگ با روند تحولات جهانی علم به پژوهش و چاپ مقاله در حوزه های جدیدتر و میان رشته ای بپردازد و همچنان بر نقاط قوت قدیمی و سنتی خود تاکید میورزد.
در بُعد همکاریهای علمی، وضعیت دانشگاه مناسب است و نقطه قوت دانشگاه محسوب می گردد. دانشگاه در شاخص مقالات مشترک (اعم از داخلی و بین المللی) ظاهراً جایگاه سوم داخلی را دارد، اما باید توجه داشت جایگاه داخلی اول دانشگاه تهران به دلیل سایز آن طبیعی است و اختلاف با دانشگاه دوم یعنی تربیت مدرس نیز ناچیز است (۳۰۱۳ مقاله در برابر ۳۰۷۴ مقاله). وضعیت دانشگاه در مقالات مشترک-بین المللی بهتر از مقالات مشترک (اعم از داخلی و بین المللی) است و جایگاه دوم داخلی را پس از دانشگاه تهران داراست. از منظر روند، دانشگاه از لحاظ رشد تعداد مقالات مشترک و مقالات مشترک-بین المللی چهارمین جایگاه را در میان شش دانشگاه منتخب داخلی داشته است، که مناسب نیست. از منظر درصد مقالات مشترک و مشترک- بین المللی، دانشگاه بیشترین رشد را طی شش سال اخیر در میان شش دانشگاه منتخب داشته است.
در بُعد ارتباط با صنعت، مطابق انتظار دانشگاه از لحاظ درآمد از صنعت جایگاه برتری میان دانشگاه های داخلی دارد، هر چند مطابق داده تایمز روند شش سال اخیر در سطح بین المللی (با توجه به نرخ ارز و برابری قدرت خرید) نزولی بوده است. در زمینه تعداد و درصد مقالات مشترک با صنعت هر چند دانشگاه صنعتی شریف به ترتیب جایگاه پنجم و ششم داخلی را داراست و جایگاه مناسبی نمی باشد، اما شاهد بهترین رشد در میان دانشگاه های داخلی منتخب ظرف شش سال اخیر هستیم.
در بُعد وجهه بین المللی، دانشگاه در زمینه درصد دانشجو و عضو هیئت علمی بین المللی (خارجی) وضعیت مناسبی ندارد و علیرغم تفاوت آمار دو رتبه بندی کیو-اس و تایمز در این دو شاخص، حداقل در جایگاه پنجم داخلی قرار دارد. با توجه به برند دانشگاه، در صورت برنامه ریزی راهبردی برای این امر مسیر دشواری پیشرو نخواهد بود.

سئوداسادات ریزه کار

همکار

فوق لیسانس مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف، rizehkar.ss@gmail.com

نجم الدین یزدی

همکار

دانشجوی دکتری سیاستگذاری علم و فناوری دانشگاه علم و صنعت، najmoddin.yazdi@gmail.com

علی ملکی

مدیر پروژه

دکتری سیاستگذاری علم و فناوری از دانشگاه ادینبرو اسکاتلند، a.maleki@sharif.edu

جهت تهیه فایل کامل این گزارش می توانید به دفتر پژوهشکده مراجعه فرمائید.