مجموعه پروژه‌های کمیته اجتماعی ستاد احیای دریاچه ارومیه

//مجموعه پروژه‌های کمیته اجتماعی ستاد احیای دریاچه ارومیه

بسمه تعالی

فایل نمونه تهیه گزارش مختصر پروژه‌ها

عنوان پروژه (فارسی و انگلیسی):

مجموعه پروژه‌های کمیته اجتماعی ستاد احیای دریاچه ارومیه

Social committee projects of urmia lake restoration program 2018-2016

۹۵-۹۷

کارفرما

ستاد احیای دریاچه ارومیه

همکاران

کمال‌الدین میرنظامی، سروش طالبی اسکندری، جلال‌الدین میرنظامی، علی ملکی، روح‌الله حمیدی مطلق، سروش سراوانی، سعید شایان، نینا شاددلی، مصطفی ضیایی، وحید رضوی

چکیده

اصلی‌ترین راهبرد برای احیای دریاچه ارومیه که در واقع احیای این دریاچه منوط به موفقیت آن خواهد بود، کاهش پایدار ۴۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است. از آنجا که این امر در تعامل نزدیک با کشاورزان قرار داشته و پذیرش و همراهی کشاورزان نقش اساسی در موفقیت آن دارد، برنامه‌های فرهنگی- اجتماعی ستاد احیا اهمیت بالایی دارد. پژوهشکده سیاستگذاری علم، فناوری و صنعت دانشگاه صنعتی شریف در تعامل با کمیته اجتماعی ستاد احیا، دو پروژه “ارائه و پیگیری سیاست‌های توسعه منطقه‌ای در منطقه حسنلو” و “برنامه اشتغال و معیشت متناسب با توسعه منطقه‌ای پایدار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه  با رویکرد توسعه زنجیره‌های ارزش” را به انجام رساند. پروژه ارائه و پیگیری سیاست‌های توسعه منطقه‌ای در منطقه حسنلو، دلایل اجتماعی و اقتصادی مقاومت جامعه محلی و مسئولین منطقه در برابر احیای دریاچه ارومیه را بررسی کرده و راهکارهایی برای همراه کردن جامعه محلی ارائه داد. در برنامه اشتغال و معیشت نیز معیشت‌های کم‌آب‌بر جایگزین کشاورزی‌های پرآب‌بر کنونی شناسایی گردید و پیشنهادهای سیاستی و سرمایه‌گذاری برای توسعه زنجیره ارزش آنها ارائه شد.

 

 

خلاصه پروژه (شامل بیان مسئله و شرح مختصر انجام پروژه)

پروژه توسعه منطقه‌ای در شبکه آبیاری و زهکشی حسنلو شهرستان نقده انجام گردیده است. با کاهش ۴۰ درصد آبگیری سد حسنلو در دوره ۵ ساله، تخصیص آب کشاورزی این سد تا سال ۹۸ به میزان ۲۴میلیون متر مکعب خواهد رسید و سهم آب هر هکتار زمین به حدود ۴۵۰۰ مترمکعب می‌رسد. با این میزان آب، تنها محصولات کم آب‌بری که برای کشت آنها امکان کم‌آبیاری وجود دارد امکان‌پذیر می‌شود. کاهش تخصیص آب بدون آماده‌سازی جامعه برای مواجهه با آن، درآمد حاصل از زمین‌های کشاورزی را کاهش داده و علاوه بر کاهش رفاه خانوار، نارضایتی‌های اجتماعی را در برخواهد داشت. به همین جهت بررسی راهکارهایی که بیشترین همراهی جامعه محلی را به دنبال خواهد داشت و توسعه منطقه حسنلو را با خلل جدی مواجه نکند در دستور کار این پروژه بود.

در برنامه اشتغال و معیشت با رویکرد تحلیل و توسعه زنجیره ارزش، چهار زنجیره ارزش انگور، بوم‌گردی، گیاهان دارویی و گل محمدی به عنوان معیشت جایگزین و مکمل کشاورزی پرآب‌بر انتخاب شدند، وضعیت کنونی‌شان در منطقه تحلیل و وضعیت مطلوب‌شان به نحوی که به کاهش پایدار مصرف آب بیانجامد طراحی و برنامه توسعه آن‌ها در منطقه تدوین شد.

 

یافته‌ها و دستاوردهای پروژه توسعه منطقه‌ای

یافته‌های پروژه توسعه منطقه‌ای در منطقه حسنلو شامل دو بخش شناسایی موانع و مسائل پیشروی کاهش مصرف آب و ارائه پیشنهادهای مواجهه با این مساله است.

شکل 1: روایت‌های جامعه محلی در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه
شکل ۱: روایت‌های جامعه محلی در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه

 

شکل 2: روایت‌های مسئولین منطقه در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه
شکل ۲: روایت‌های مسئولین منطقه در ارتباط با احیای دریاچه ارومیه

 

با توجه به طیف متنوعی از انتظارات در قبال کاهش مصرف آب، پیشنهادهای ارائه شده برای رسیدن به این هدف در دو پارادایم سناریوهای همراه با هزینه پایین سیاسی- اجتماعی و سناریوهای معطوف به کنش جمعی برای راهکارهای پایدار تقسیم شد و همچنین ارزیابی اقتصادی و اجتماعی پیاده‌سازی پیشنهادهای ارائه شده صورت گرفت و ریسک‌های اجرای آنها معرفی گردید.

شکل 3: پارادایم‌های مواجهه با مساله توسعه منطقه‌ای و کاهش مصرف آب حسنلو
شکل ۳: پارادایم‌های مواجهه با مساله توسعه منطقه‌ای و کاهش مصرف آب حسنلو
پارادایم هزینه پایین سیاسی- اجتماعی کنش جمعی برای راهکارهای پایدار
اولویت انتخاب راهکارهایی با بیشترین پذیرش در سطح جامعه محلی ایجاد سازماندهی جدید برای تست راهکارهای جدید به شکل پایلوت و یادگیری جهت توسعه به کل حوضه
دستاوردها برای ستاد احیا امکان کاهش مصرف آب در کوتاه مدت

کاهش فشار اجتماعی و سیاسی به ستاد احیا

دستیابی به راهکارهایی پایدار برای کاهش مصرف آب

دستیابی به الگوی مطلوب توسعه منطقه‌ای کم‌آب‌بر و امکان توسعه به سایر مناطق

هزینه‌ها برای ستاد احیا افزایش هزینه‌های مالی اجرای سناریو و پایین بودن امکان گسترش به سایر مناطق هزینه‌های اجتماعی و سیاسی برای جلب مشارکت جامعه محلی در کاهش مصرف آب

پذیرش حدی از ابهام و عدم قطعیت در مواجهه با مساله

سناریوها خرید کل اراضی یا حق‌آبه اراضی

تحویل تمام و کمال آب متناسب با ۵۳۰۰ هکتار

آبیاری تکمیلی کشت پاییزه و ارائه بسته حمایتی

تحویل حجمی آب به کشاورزان و بسترسازی برای استفاده بهینه از آن

فعالیت یکسال در میان ایستگاه‌های پمپاژ

سازماندهی برای پیاده‌سازی سناریوها سازوکار تامین منابع مالی و پرداخت به کشاورزان در قبال کاهش مصرف آب سازوکاری مداخلات مشارکتی و انطباقی توسعه منطقه‌ای و کاهش مصرف آب

 

بخش دیگری از پیشنهادهای پروژه در ارتباط با فرصت‌های اقتصادی شناسایی شده در محدوده روستاهای پایاب سد حسنلو برای توسعه معیشت‌های مکمل و جایگزین بوده است. محورهای توسعه اشتغال غیر کشاورزی در این منطقه شامل توریسم و اکوتوریسم، فراوری محصولات کشاورزی، دام و طیور، صنایع دستی و کسب‌وکارهای خرد تولیدات محلی و بازارچه مرزی بوده است که برای هر یک راهبردهای توسعه ارائه گردید است.

در نهایت برای پیاده‌سازی پیشنهادها، سازوکار سازماندهی جامعه محلی از طریق نهادسازی در سطح منطقه ارائه گردید. این سازوکار شامل چهار مرحله زیر است:

  • راه‌اندازی خانه توسعه برای پیشبرد برنامه کاهش مصرف آب و کمک به توسعه کارافرینی در فرصت‌های اقتصادی کم‌آب‌بر منطقه
  • تعامل و گفت‌وگو با ذی‌نفعان مساله آب در پایاب سد حسنلو و تصمیم‌گیری در موضوعات آب و توسعه
  • شروع کار در پایلوت
  • گرفتن بازخورد از اجرای پایلوت‌ها و اصلاح روش‌ها در خانه توسعه حسنلو

 

یافته‌ها و دستاوردهای برنامه اشتغال و معیشت

نتایج این پروژه در قالب ۴ زنجیره ارزش منتخب ارائه شده است. تحلیل زنجیره ارزش به شناسایی مشکلات و مسائل پیش روی توسعه هر زنجیره انجامید و سپس سیاستهایی برای توسعه زنجیره و رفع این مشکلات تدوین شد.

در تحلیل زنجیره ارزش انگور، بنا بر بررسی پتانسیل شاخه‌های مختلف، درنهایت، دو شاخه انگور تازه خوری و کشمش برای تحلیل بیشتر و سیاست‌گذاری و سرمایه‌گذاری انتخاب‌شده‌اند.

 

شکل 3 سیاست‌های اصلاحی در بهبود و توسعه زنجیره انگور
شکل ۳ سیاست‌های اصلاحی در بهبود و توسعه زنجیره انگور

 

شکل 4- سیاست‌های توسعه زنجیره توریسم
شکل ۴- سیاست‌های توسعه زنجیره توریسم

 

 

شکل 5- سیاست‌های توسعه زنجیره گل محمدی برای رقابت با رقبای داخلی
شکل ۵- سیاست‌های توسعه زنجیره گل محمدی برای رقابت با رقبای داخلی

 

 

شکل 6 سیاست‌های توسعه زنجیره گل محمدی برای رقابت با شرکت‌های خارجی
شکل ۶ سیاست‌های توسعه زنجیره گل محمدی برای رقابت با شرکت‌های خارجی

 

شکل 7- نگاشت توالی سیاست‌های توسعه زنجیره گیاهان دارویی
شکل ۷- نگاشت توالی سیاست‌های توسعه زنجیره گیاهان دارویی

No comments yet.

Leave a comment

Your email address will not be published.